ساعت سه موتوره (کرنوگراف) چیست و چطوری تنظیم می شود؟

بسیاری از خریداران هنگام بررسی ساعت های مچی عقربه ای با مدل هایی روبه رو می شوند که صفحات فرعی کوچک روی صفحه اصلی دارند. این محصولات در خریدهای روزمره معمولاً با نام ساعت سه موتوره شناخته می شوند. هنگام کار با این محصولات، سؤالات فراوانی درباره نحوه عملکرد عقربه ها، روش اندازه گرفتن زمان و چگونگی تنظیم تاریخ و زمان مطرح می شود. شناخت دقیق ساختار این ساعت ها به شما کمک می کند تا بدون آسیب به قطعات داخلی، کارکرد درست ساعت را حفظ کند.

در ادامه این آموزش، بر اساس بررسی های تخصصی انجام شده در مجموعه دیاکواپتیک، تمام جزئیات مربوط به این محصولات و روش های تنظیم آن ها توضیح داده می شود.

 

ساعت سه موتوره چیست؟ بررسی تعداد موتورهای آن

در ساعت فروشی ها و اصطلاح عمومی، نام ساعت سه موتوره برای توصیف انواع ساعت مردانه آنالوگ به کار می رود که سه دایره فرعی (ساب دایال) روی صفحه دارند. از نظر فنی و ساعت سازی تخصصی، این نامگذاری یک اصطلاح عرفی در بازار است و دسته بندی دقیقی محسوب نمی شود.

تعداد صفحات فرعی کوچک روی صفحه لزوماً نشان دهنده تعداد موتورهای مجزا درون بدنه نیست. ساختار داخلی ساعت به نوع کالیبر و ساختار مهندسی آن بستگی دارد:

• ساعت های مکانیکی و اتوماتیک: در این کالیبرها تنها یک فنر اصلی و یک مجموعه چرخ دنده کلی وجود دارد. سیستم زمان سنجی از طریق ماژول ها و اهرم های داخلی به حرکت درمی آید.
• ساعت های کوارتز: در برخی کالیبرهای کوارتز، مانند کالیبرهای سری VD50 ساخت شرکت های تخصصی موتور سازی، چند استپ موتور متمایز روی یک برد الکترونیکی قرار گرفته اند تا عقربه های فرعی را مستقلاً به حرکت درآورند.
• ساعت های مکا کوارتز: این کالیبرها ترکیبی از دقت الکترونیکی کوارتز برای زمان اصلی و اهرم های مکانیکی برای بازنشانی سریع زمان سنج هستند.

بنابراین نمی توان گفت تمام این محصولات تنها یک موتور دارند یا تمام آن ها سه موتور کاملاً جداگانه دارند. تنها راه تشخیص قطعی ساختار داخلی، خواندن شماره کالیبر از پشت بدنه ساعت است.

 

تفاوت ساعت کورنوگراف با ساعت چندکاره معمولی

همه ساعت هایی که سه صفحه کوچک روی صفحه اصلی دارند، کورنوگراف نیستند. شناخت کارکرد ساب دایال ساعت به شما کمک می کند تفاوت بین ساعت های زمان سنج دار و ساعت های تقویم دار را تشخیص دهد.

یک ساعت کرنوگراف دار دارای دکمه های فشاری در کناره بدنه است و برخلاف انواع ساعت مردانه دیجیتال، ثبت زمان را از طریق عقربه های روی صفحه انجام می دهد و می تواند بازه های زمانی مشخص را اندازه گیری کند. در مقابل، ساعت های چند کاره معمولی (مولتی فانکشن) ممکن است سه صفحه فرعی داشته باشند اما این صفحات صرفاً برای نشان دادن روزهای هفته، تاریخ ماه یا نشانگر ۲۴ ساعته طراحی شده اند و قابلیت شروع، توقف یا صفر شدن زمان گیری را ندارند.

 

تاریخچه ساخت ساعت کرنوگراف

واژه کرنوگراف از دو کلمه یونانی به معنای زمان و نوشتن گرفته شده است. نخستین ابزار زمان سنجی مستقل در سال ۱۸۱۶ میلادی توسط لوئی موینه برای رصد دقیق ستاره ها و رویدادهای نجومی ساخته شد. چند سال بعد در سال ۱۸۲۱، نیکولاس ریوسک ابزاری با علامت گذاری جوهری ساخت تا زمان مسابقات اسب دوانی را ثبت کند. در طول سال های بعد، با افزودن دکمه های کناری مجزا، کرنوگراف های جدید متولد شدند و ابزاری کاربردی در هواپیمایی، ورزش و صنعت گردیدند.

 

عقربه ها و صفحات فرعی ساعت کرنوگراف چه کاری انجام می دهند؟

یکی از بزرگ ترین ابهامات دارندگان این ساعت ها، ایستادن عقربه بزرگ اصلی در حالت عادی است. در اکثر مدل های ساعت مردانه سه موتور که دارای زمان سنج هستند، عقربه بزرگ که در مرکز قرار دارد، عقربه ثانیه شمار کرنوگراف است و تنها هنگام فعال شدن دکمه زمان گیری شروع به حرکت می کند.

ثانیه شمار عادی ساعت که زمان فعلی را نشان می دهد، معمولاً در یکی از صفحات فرعی کوچک به صورت پیوسته در حال چرخیدن است. این نوع طراحی به این دلیل انجام شده که سنجش زمان گیری با عقربه بزرگ مرکزی روی شماره های حاشیه صفحه خواناتر باشد.

 

معنی ساب دایال های ۳۰ دقیقه، ۱۲ ساعت،۲۴ ساعت و کسر ثانیه

صفحات کوچک فرعی روی صفحه ساعت بر اساس نوع کالیبر وظایف متفاوتی را بر عهده دارند:

• صفحه ۰ تا ۳۰ یا ۰ تا ۶۰: شمارنده دقایق سپری شده در زمان است. با هر یک دور چرخیدن ثانیه شمار کرنوگراف، این عقربه یک درجه به جلو می رود.
• صفحه ۱ تا ۱۲: شمارنده ساعت های سپری شده در زمان های طولانی است.
• صفحه ۱ تا ۲۴: نمایش دهنده زمان بر اساس فرمت ۲۴ ساعته است تا قبل از ظهر یا بعد از ظهر بودن مشخص شود. این صفحه معمولاً همراه با زمان اصلی می چرخد و ربطی به دکمه زمان سنج ندارد.
• صفحه کسر ثانیه (1/10 یا 1/100): اندازه گیری دهم یا صدم ثانیه را انجام می دهد و در زمان گیری های ورزشی کاربرد دارد.

 

عملکرد دکمه های شروع توقف بازنشانی و دسته کوک ساعت سه موتوره

بدنه این ساعت ها معمولاً شامل سه عنصر کنترل کننده در سمت راست است:

• دکمه بالایی (دکمه A): فرمان شروع و توقف زمان گیری را صادر می کند.
• دکمه پایینی (دکمه B): فرمان بازنشانی (Reset) و صفر کردن عقربه کرنوگراف را پس از توقف زمان سنجی بر عهده دارد.
• دسته کوک (Crown): پیچ میان دو دکمه است که برای تغییر زمان، تنظیم تقویم و ورود به حالت کالیبراسیون به کار می رود.

 

جدول تشخیص کارکرد صفحات فرعی ساعت سه موتوره (کرنوگراف) 

برای تشخیص سریع تر وظیفه هر یک از صفحات فرعی در ساعت خود، می توانید از جدول راهنمای زیر استفاده کنید:

علامت یا مقیاس روی صفحه فرعی	کارکرد محتمل	رفتار قابل مشاهده	روش تشخیص قطعی
۰ تا ۶۰	ثانیه شمار عادی یا ثانیه زمان سنج	ممکن است دائماً یا فقط هنگام زمان گیری حرکت کند	بررسی دفترچه و آزمایش دکمه شروع
۰ تا ۳۰ یا ۰ تا ۶۰	شمارنده دقیقه زمان سنج	پس از گردش عقربه ثانیه جلو می رود	بررسی شماره کالیبر
۱ تا ۱۲	شمارنده ساعت زمان سنج	در زمان گیری های طولانی حرکت می کند	دفترچه همان مدل
۱ تا ۲۴	نمایش قبل از ظهر و بعد از ظهر	همراه ساعت اصلی حرکت می کند	معمولاً با دکمه کرنوگراف کنترل نمی شود
1/10 یا 1/20	کسر ثانیه	هنگام توقف، مقدار دقیق تر را نشان می دهد	مشخصات فنی سازنده
روز هفته یا تاریخ	تقویم	با گذشت روز تغییر می کند	نشان می دهد ساعت لزوماً کرنوگراف نیست

 

چگونه از ساعت سه موتوره (کرنوگراف) استفاده کنیم؟

استفاده روزمره از زمان سنج ساعت سه روش دارد. در ادامه به سه روش استفاده از زمان سنج ساعت کرنوگراف می پردازیم.

1. شروع: دکمه بالایی را یک بار فشار دهید. عقربه ثانیه شمار زمان سنج شروع به حرکت می کند.
2. توقف: با رسیدن به پایان رویداد، دکمه بالایی را مجدداً فشار دهید. عقربه ها متوقف می شوند.
3. ادامه: اگر می خواهید زمان گیری را بدون صفر کردن ادامه دهید، دوباره دکمه بالایی را فشار دهید تا ثبت زمان از همان نقطه ادامه یابد.

صفر کردن کرنوگراف پس از توقف

پس از متوقف کردن زمان سنج، برای بازگرداندن تمام عقربه های زمان گیر به نقطه شروع، دکمه پایینی را فشار دهید. تمام عقربه های فرعی مربوط به زمان سنج به حالت صفر بازمی گردند. هرگز هنگامی که زمان سنج در حال حرکت است دکمه پایینی را فشار ندهید، مگر آنکه ساعت شما دارای کالیبر خاص فلای بک باشد.

خواندن زمان ثبت شده از روی صفحه

برای خواندن زمان اندازه گرفته شده، باید به ترتیب به صفحات فرعی و عقربه مرکزی نگاه کنید.

به عنوان یک مثال عملی: اگر پس از توقف زمان سنج، عقربه صفحه فرعی شمارنده دقیقه روی عدد ۸ باشد و عقربه بزرگ مرکزی روی شماره ۲۴ ایستاده باشد، زمان ثبت شده دقیقاً ۸ دقیقه و ۲۴ ثانیه است. در صورتی که ساعت دارای صفحه دهم ثانیه باشد، عدد نشان داده شده روی آن صفحه نیز به عنوان کسر ثانیه اضافه می شود.

پیش از تنظیم شماره کالیبر ساعت سه موتوره را پیدا کنید

برای تنظیم درست ساعت و جلوگیری از آسیب به قطعات، شناخت کالیبر دقیق موتور ضروری است. در این بخش نحوه یافتن این کد و دسترسی به دفترچه راهنمای اختصاصی آن را مرور می کنیم.

شماره کالیبر ساعت کجا نوشته شده است؟

روش های تنظیم ساعت سه موتوره بر اساس نوع موتور (کالیبر) آن ها متفاوت است. آموزش های کلی ممکن است روی همه مدل ها جواب ندهد؛ برای همین برای یافتن دستورالعمل دقیق، باید شماره کالیبر ساعت خود را پیدا کنید.

این شماره معمولاً روی حکاکی های قاب پشتی (پشت بدنه فلزی) یا روی کارت گارانتی رسمی درج شده است. به عنوان نمونه، در ساعت های ساخت شرکت سیکو یا سیتیزن، یک کد چهار کاراکتری مانند VD53، 0520 یا VK63 پشت بدنه حک شده است.

چگونه دفترچه مربوط به همان مدل را پیدا کنیم؟

پس از خواندن شماره کالیبر از پشت قاب:

1. یک تصویر واضح از کدهای پشت بدنه تهیه کنید.
2. نام برند و شماره کالیبر را در سایت رسمی سازنده جستجو کنید.
3. دفترچه راهنمای پی دی اف مخصوص همان کالیبر را دانلود کنید.
4. شباهت دیداری دو ساعت دلیل بر یکسان بودن روش تنظیم آن ها نیست و دفترچه رسمی هر کالیبر مرجع نهایی محسوب می شود.

 

آموزش تنظیم ساعت سه موتوره

تنظیم صحیح ساعت سه موتوره شامل سه بخش اصلی یعنی تنظیم زمان، تقویم و کالیبره کردن عقربه های کرنوگراف است. در ادامه نحوه انجام اصولی هر یک از این مراحل را بررسی می کنیم.

تنظیم ساعت و تشخیص صبح و عصر

برای تنظیم زمان و قرار دادن عقربه ها روی ساعت صحیح:

1. دسته کوک را تا آخرین پله به بیرون بکشید (حالت بیرون آمده نهایی).
2. عقربه ها را به سمت جلو بچرخانید تا از ۱۲ بگذرد. اگر تاریخ یک روز تغییر کرد، ساعت در حالت نصف شب (۱۲ بامداد) است و اگر تاریخ تغییر نکرد، ساعت در حالت ۱۲ ظهر قرار دارد.
3. ساعت و دقیقه را روی زمان جاری تنظیم کرده و سپس دسته کوک را تا انتها به داخل فشار دهید.

تنظیم تاریخ بدون آسیب به تقویم

برای تنظیم تاریخ ساعت کرنوگراف بدون آسیب به چرخ دنده های تقویم، باید نکات اصولی را رعایت کرد:

1. دسته کوک را یک پله به بیرون بکشید (حالت نیمه بیرون).
2. پیچ را بچرخانید تا تاریخ روی یک روز قبل از روز فعلی قرار گیرد.
3. سپس دسته کوک را به پله آخر برده و با چرخاندن زمان اصلی، تاریخ را به روز جاری برسانید تا وضعیت قبل از ظهر یا بعد از ظهر نیز درست تنظیم شود.

هشدار درگیری تقویم: در بیشتر کالیبرها، چرخ دنده های تعویض خودکار تاریخ بین ساعات ۹ شب تا ۳ بامداد درگیر می شوند. تغییر سریع تاریخ با دسته کوک در این بازه ممکن است به دندانه های چرخ دنده آسیب بزند. به عنوان یک اقدام احتیاطی عمومی، بهتر است ابتدا عقربه ها را روی ساعت ۶ عصر قرار داده و سپس اقدام به تغییر تاریخ کنید.

صفر کردن عقربه های کرنوگراف

فشار دادن دکمه پایینی پس از توقف زمان گیری، «ریست عادی» نامیده می شود. اما اگر عقربه پس از این کار دقیقاً روی عدد ۱۲ نایستد، ساعت مستلزم کالیبره کردن عقربه کرنوگراف است. کالیبراسیون به معنای تعریف مجدد نقطه صفر مرجع برای مدار الکترونیکی یا چرخ دنده های ساعت است.

الگوی رایج تنظیم موقعیت صفر

اگر با مسئله عقربه کرنوگراف روی ۱۲ قرار نمی گیرد مواجه شده اید، روش زیر در بسیاری از کالیبرهای کوارتز استفاده می شود:

1. زمان سنج را متوقف کنید.
2. دسته کوک را تا انتها (پله دوم) به بیرون بکشید.
3. دکمه بالایی (دکمه A) را چند بار فشار دهید یا نگه دارید تا عقربه ثانیه شمار گام به گام حرکت کرده و دقیقاً روی عدد ۱۲ بایستد.
4. در برخی کالیبرها، دکمه پایینی (دکمه B) برای تنظیم ثانیه شمار ساعت سه موتوره یا عقربه صفحه فرعی دیگر به کار می رود.
5. پس از قرارگیری تمام عقربه ها روی نقطه صفر، دسته کوک را تا انتها به داخل فشار دهید.

تفاوت روش تنظیم در کالیبرهای مختلف

توجه داشته باشید که این روش یک قانون کلی برای همه مدل ها نیست. در برخی کالیبرهای شرکت سیکو، برای ورود به حالت کالیبراسیون باید هر دو دکمه بالا و پایین را به مدت چند ثانیه همزمان نگه داشت. در برخی کالیبرهای سیتیزن نیز ورود به حالت تنظیم از طریق حالت خاصی از دسته کوک انجام می شود. بنابراین همواره دفترچه شماره کالیبر ساعت خود را مبنا قرار دهید.

 

چرا عقربه کرنوگراف روی صفر قرار نمی گیرد؟

بهم خوردن تنظیم صفر عقربه کرنوگراف از مشکلات رایجی است که معمولاً به سادگی برطرف می شود. در ادامه مهم ترین دلایل بروز این اتفاق و زمان مراجعه به تعمیرکار بررسی را توضیح می دهیم.

علت های رایج جابه جایی عقربه

خارج شدن عقربه از نقطه صفر به معنای شکستگی موتور نیست. مهم ترین دلایل بروز این حالت عبارتند از:

• تعویض باتری: افت ولتاژ یا خارج کردن باتری قدیمی می تواند موقعیت صفر مرجع را در حافظه برخی کالیبرها بازنشانی کند.
• ضربه های شدید: وارد آمدن شوک فیزیکی یا افتادن ساعت روی سطح سخت می تواند سبب جابه جایی مکانیکی عقربه روی محور شود.
• میدان های مغناطیسی قوی: قرارگیری در کنار آهنرباهای قوی یا تجهیزات صنعتی با میدان مغناطیسی بالا می تواند در حرکت دقیق عقربه ها اختلال ایجاد کند.

 

چه زمانی ساعت باید توسط تعمیرکار بررسی شود؟

اگر مراحل کالیبراسیون را انجام دادید اما مشکل برطرف نشد، از دستکاری بیشتر خودداری کنید. در شرایط زیر باید ساعت به مرکز خدمات تخصصی سپرده شود:

• عقربه ها با فشار دادن دکمه ها هیچ حرکتی نمی کنند.
• عقربه پس از هر بار تنظیم کرنوگراف ساعت و کالیبراسیون، دوباره موقعیت خود را از دست می دهد.
• دکمه ها یا دسته کوک سفت شده اند یا گیر کرده اند.
• آثار رطوبت یا بخار زیر شیشه دیده می شود.
• تاریخ در نیمه راه گیر کرده یا در زمان نامنظم تعویض می شود.
• عقربه ها هنگام حرکت با یکدیگر یا با صفحه ساعت برخورد می کنند.

 

سوالات متداول

آیا تمام ساعت های دارای سه صفحه فرعی کرنوگراف هستند؟

خیر. برخی مدل ها چندکاره هستند و صفحات فرعی آن ها برای نشان دادن تقویم، روزهای هفته یا نمایش ۲۴ ساعته زمان طراحی شده اند.

چرا عقربه بزرگ ثانیه شمار ساعت من در حالت عادی حرکت نمی کند؟

در بیشتر ساعت های زمان سنج دار، عقربه بزرگ مرکزی مربوط به زمان گیری است و تنها با فشار دادن دکمه شروع حرکت می کند. ثانیه شمار عادی ساعت در یکی از صفحات فرعی می چرخد.

چرا عقربه کرنوگراف پس از فشار دادن دکمه بازنشانی روی عدد ۱۲ نمی ایستد؟

این حالت معمولاً به دلیل تعویض باتری، ضربه یا میدان مغناطیسی رخ می دهد و با انجام فرایند کالیبراسیون بر اساس شماره کالیبر ساعت برطرف می شود.

آیا روش صفر کردن عقربه ها در تمام برندها یکسان است؟

خیر. الگوی کلی شامل بیرون کشیدن دسته کوک و فشار دکمه هاست، اما کالیبرهای مختلف برندهایی مثل سیکو، سیتیزن و تیسوت روش های اختصاصی خود را دارند.

آیا می توان از دکمه های زمان سنج در هنگام شنا استفاده کرد؟

خیر. فشار دادن دکمه ها زیر آب خطر ورود رطوبت به داخل موتور را افزایش می دهد، مگر آنکه ساعت برای غواصی تخصصی با دکمه های پیچ شونده طراحی شده باشد.

 

جمع بندی

نام ساعت سه موتوره یک توصیف عمومی در بازار برای ساعت های دارای صفحات فرعی است و به خودی خود مشخص کننده ساختار موتور داخلی نیست. صفحات فرعی در مدل های مختلف وظایف متفاوتی مانند شمارش ثانیه، دقیقه، ساعت زمان سنجی یا تقویم را بر عهده دارند. فرایند زمان گیری عادی با فرایند کالیبراسیون موقعیت صفر عقربه ها متفاوت است. برای تنظیم ساعت سه موتوره و بازگرداندن عقربه ها به عدد ۱۲، بهترین روش، خواندن شماره کالیبر از پشت قاب و مراجعه به دفترچه رسمی سازنده است. در صورت بروز گیرکردگی، ورود رطوبت یا عدم تغییر عقربه ها، سپردن ساعت به تعمیرکار متخصص بهترین راه است.